Somalia

Warbixinta Xaaladda

Warbixino kooban

  • La dagaalnka ayaxu wuxuu 15 jeer ka qarash badan yahay ka hortaggiisa
  • Roobabka guga ayaa la filayo sanadkan 2020
  • Diyaar garoow lagu yareenahayo shuban biyoodka xiliga roobabka guga soo socda
  • In dadka la gaarsiiyo gargaar ayaa weli adag
key image
Waxyeelada ayaxa ee geeska Afrika: FAO

URL:

La dejiyay:

Somalia

Warbixinta Xaaladda

Nambarada muhiimka ah

4.1m
# dadka cunto u baahan
1.3m
dadka ku jira xaaladaha degdegga (3 iyo 4)
2.8m
# dadka ku jira xaalad adag
1.0m
# caruurta la qiyaasayo nafaqo darro heyso
2.6m
# Barkaca gudaha

URL:

La dejiyay:

Somalia

Warbixinta Xaaladda

Deeqaha

$1.1B
La rabo
$899M
La helay
83%
Horumar
FTS

URL:

La dejiyay:

Xiriirada

Justin Brady

Head of office

Erich Opolot Ogoso

Head of Public Information

Yahya Dahiye

Public Information Officer

Somalia

Warbixinta Xaaladda
Warbixin dheer
Goobaha uu saameeyay ayaxa ,sawirka: FAO

La dagaalanka waxyeelada ayax ayaa 15 jeer ka badan ka hortaga

Cayayaanka ayaxa ayaa sameen badan ku yeeshay soomaaliya sida dalal dhowr ah oo ku yaala Geeska Afrika, iyadooy weli jirta khatar badan. Sida laga soo xigtahay hay’adda cunada iyo beeraha ee (FAO), ayaxu wuxuu ku sii faafayaa waqooyi bari ee soomaaliya waxaan jirta in isbuucyada soo socda ay noqdaan ayaxa kuwa aad usii bato wuxuuna bilaabahayo in uu fido kunafaafo dhamaan goobaha ey ku yaalan dalaga.  Waqooy-bari ee soomaaliya, dhowr jiil oo ayax ah ayaa sameeyan sidoo kale hadda iyo mustaqabalka la filayaa in ey ukumo sii dhigaan taaso soo laba jibaarmi doonto xilga roobabka oo bilaaban doono bilaha Abriil iyo Juun.

Inkastoo ayax uu si dhaqso leh kor ugu kacyo hadan xilkan sameenta uu ku leeyahay dalaga ayaa ah mid kooban taaso ilaa iyo had la xadidahay.Marka laga hadlayo dhul beeratka , inta badan dalagyadii ayaa hore loo goostay ama waxaa ahaat mid aad uyare qasaaraha. Goobaha xoola-dhaqatada ee daaqa ayaa aad ugu sareeyay celcelis ahaan dhul beeradka, kadib roobabkii xiliga deyrta ee bishii 10aad ilaa 12aad oo aad u badnaa, kuwaas oo gacan ka geystay dib u dhigida waxyeelooyinka ayax ee dhul beeradka.

Roobabka la saadalinahayo inta u dhaxeeso bilaha Abriil iyo Juun

Saadaasha Roobabka guga ee sanadka 2020, ayaa muujinaya suurtagalnimada roobab xoog badan in uu ka da,a qeebo badan oo soomaaliya.Roobabka guga waxaa la rajeynayaa inay ka faaidestaan dhulka daaqsimeedyo isla markaana ay taageeraan howlaha dhul beeradka. Si kastaba ha noqotee, waxaa jiro doona kooxa cusub oo ayax kasoo sameenahayo taran iyo sii faafinta ayax. Khasaaraha ayaa laga filaa dhul daaqa oo biyuhu ku badan yihiin, in kasta oo roobabka bilaha soo socda ay u muuqdaan inay sameen badan ku keeni doonin. Waxaa inta dheer, haddii ayax sii bataan, saameynta bilowga ah ayaa si weyn hoos loogu dhigi doono dalaga.

Baritaanka hay’adda cunada iyo beeraha ee FAO waxay muujineysaa in saameynta ugu weyn ee cuna yarida aay dareemi doonaan qoysaska ku nool meelaha ay waxyeelado eey ugeestaan, gaar ahaan kuwa ku tiirsan abuurka oo durba la soo deristay cunno yarida daran (Wejiga 2aad ee IPC) sababtuna tahay nuglaansho yari iyo saameynta khasaaraha dalaga. 27 bisha Febraayo, FAO iyo Dowladda Soomaaliya ayaa sii daayay “Qorshaha Waxka qabashada Dhibaatada ayax ee  Soomaaliya kasoo loo baahanyahay 32.2 milyan oo doolar si loo meelmariyo ilaa bishaa Julaay 2020. Codsigaasi ayaa la rajeendoona in eey caawiso xoola dhaqtada iyo beeraleeda.

Falcelinta gobolka ee sameenta ayaxa

Hay’adda beeraha iyo xoolaha ee FAO ayaa waxay qaadatay qorshe jawaabcelin gobollada waxyeelada ayax  isla markan si  deg deg ah loo ku baahanyahay 138 milyan  oo doolar si ay uga jawaabto dalalka sida itoobiya, Soomaaliya, Kenya, Jabuuti, Ereteriya, Koonfurta Suudaan, Ugaandha iyo Tansaaniya. Sida Soomaaliya, todobad dal ee kale waxay soo mareen faafitaan  baahsan. FAO waxay si degdeg ah ugu baahan tahay lacagta si ay uga caawiso dawladaha kuwaasi oo kor uqaadi doono  xakameynta si loo yareeyo waxyeelada ba'an ee ayax sida ugu dhaqsaha badan.

Lacagta loo baahan yahay waxay dabooli doonta in lagu xakameeyo ayax ka hore inta mid cusub eey soo laabanin. Sidkale waxay fursad siin doontaa dadka dalagyad abuuridoona ama dhul daaqasiimka taaso xil hore sameesa, si loo ilaaliyo qoysaskooda iyo noloshooda. Laga soo bilaabo 25 bishii febraayo, FAO waxay heshay ballanqaadyo dhan 33 milyan oo doolar. Hay’adda cuntada aduunk ee WFP waxay ku qiyaastay qiimaha wax ka qabashada saameynta ayax ku yeeshay cuntada oo keliya in ugu yaraan 15 jeer ka sareeyo qiimaha looga hortagayo faafitaanka hadda.

Ayax ayaa   waxaa loo arkaa cayayaanka ugu halista badan adduunka. Dhul ballaaran oo hal kiiloomitir oo laba jibaaran ayaa cuni karaan kasoo udhigma dalagyada quudan kara 35,000 qof muddo sannadk oo dhan. Faafinta hada ka jira soomaliya waa tii ugu xumeyda mudo 25 sano ah. 2 i Febraayo, Dowladda Soomaaliya ayaa waxay ku dhawaaqday xaalad deg deg oo ku aadan waxyeelada dalaga ee ayax ugeestahay.

URL:

La dejiyay:

Somalia

Warbixinta Xaaladda
Warbixin dheer
Article 2
Saadaasha xiliyada bilaha Maarso ilaa May 2020. Xigasha : IGAD Xarunta saadaasha cimilada (ICPAC)

Roobabka guga ayaa la filayaa in ey ka da’aan qeybo badan oo ka tirsan soomaaliya

Roobab ayaa la filayaa iney ka d’aan guud ahaan soomaaliy, gaar ahaan gobollada koonfureed halka gobollad waqooyi ee soomaaliya laga yaabo iney jiilal sii ku sii jiraan ama dib dhac uu ku imaan karo xili roobadka.

Sida laga soo xigtahay hay’adda beeraha iyo cunada ee FAO ayaa sheegtahay in bishii Janaayo cimilada geeska Afrika, waxaa suurtagal ah in roobabka gu’ga ayaa la filaayaa sanadka 2020 celcelis ahaan eey u dhaxeeso 35 boqolkiiba halka 35-45 boqolkiiba inta badan gobollada soomaaliya.

Roobabka oy la socdaan heerkulka caadiga ah ayaa laga yaabaa inuu ka diiran yahay sidii caadiga ahayda dalka oo dhan. Tani waxaa kale oo ka mid ah dhulka buuraleyda ah ee itoobiya ee wax weyn ku biiriya labada wabi ee Jubba iyo Shabelle ee guud ahaan soomaaliya. Meelaha qaar ee sida soomaaliland waxay leeyihiin fursado ka sareeyo 40 boqolkiiba, sidkale roobka caadiga uu yahay 35 boqolkiiba. Sida laga soo xigtahay hay’adda beeraha iyo cunada ee FAO ayaa sheegtahay in bishii Janaayo cimilada geeska Afrika, waxaa suurtagal ah in roobabka gu’ga ayaa la filaayaa sanadka 2020 celcelis ahaan eey u dhaxeeso 35 boqolkiiba halka 35-45 boqolkiiba inta badan gobollada soomaaliya.

Roobabka uugu badan soomaaliya ayaa inta badan la diwaan galiyaa xilga guga

Wadarta guud ee roobabka ayaa sare uqaadi wax soo saarka dalaga waxaa ka faiidesanahayo dhul daaqa iyo biyaha ee inta badan ee dalka soomaaliya. Tani waxay timaad kadib xili roobaad aad u wanaagsan intii lagu jirahay xiligii deyrta  bishii Disembar 2019, kaas oo gacan ka geysan  soo kabashad ee hab xoolo-dhaqatada iyo beeraleed oo markii horeba ayaa saameeyeen xaaladaha abaaraha soo noqnoqda dalka . Sida laga soo xigtahay hay’adda beera iyo xoolaha ee FAO iyo SWALIM ayaa ka digtahay in fatahaadyo eey sameeyaan wabiyada jubba iyo Shabeelle eey suuragal tahay in eey dhacaan markale sida sanadkii hore 2019, taasoo sii xumaynaysa islamarkan burbur u keeneso nolosha dadka ku nool goboladda eey maraan labada webi.  Xilkaan waxaa jira  wabiyaal badan oo furan oo ku xiran labad wabi ee jubba iyo shabelle ee waaweyn, tani waxaa ay uga sii dari kartaa marka la eego koroka la filaayo ee heerka webiga iyo daadad ka dhalan karaa xil roobadka ee guga soo socda.

Roobabka xilka guga waxaay bilaabmaan bilaha Maarso/Abriil waxaayna ku dhamaadaan waqtiyo kale duwan ku waaso ku baahsan soomaliya, iyadoo ku xirantahay dhaqdhaqa waqooyiga  iyo koonfur ee isku xiro  ee Tropical Convergence (ITCZ) kasoo ah sababta ugu weyn ee waqtiga roobka qaybo badan oo Afrika . inta badan roobabkii sannadlaha ahaa ee soomaaliya ka dhacaa 75 boqolkiiba waxaa la diiwaangeliya xilka dalagga iyo xoolaha  guud ahaan daafaha soomaaliya.

URL:

La dejiyay:

Somalia

Warbixinta Xaaladda
Jawaabaha xaaladaha deg deg ah
Article 3
Bukaanada qaba shuban biyoodka oo soo bogsoonaayo kadib markii lagu daweeyay isbitaaalka magaalada Baladweyna sawirka: OCHA/ Ayub

Diyaar garowga lagu xadidaayo halista daacuunka

Guud ahaan 6,708 xaaladood oo shuban biyood ama daacuun ah ayaa laga soo sheegay soomaliya sanadkii tagay ee 2019, sida laga soo xigtay shabakada (eWARN) ee Hay’adda Caafimaadka Aduunka (WHO). Inta badan kiisaska 86 boqolkiiba ayaa laga soo sheegay gobollada soomaaliya, gaar ahaan Banaadir ayaa tirade gaaresa 3931, Gedo waxaa laku qiyaasa 1,021, Baay ayaa ah 453 iyo karkaar 400. Xiliyadii ugu badnaa shuban biyoodka ayaa wuxuu ahaa sanadkii 2019 waxay ahaayeen inta udhexeysa Febraayo iyo Maarso, sidkale waxaa markale soo labtahay bilihii Abriil iyo luulyo ee 2019. Ugu yaraan boqolkiiba 31 kiisas ayaa waxaa saameesahay  caruurta ka yar da’dooda 5 sano iyo 69 boqolkiiba dadka ka sareeya santa sano.

 Ilaa janaayo sanadka 2020, ugu yaraan 1,505 xaladood oo shuban biyoodka ama dacuunka ayaa laga soo sheegay guud ahaan soomaaliya. Sidaasi si lamid xaladah ee sanadkii 2019. Gobolada ayaa si aad usameesa waxaa kamid gobollad Hiiraan, Baanadir , Baay iyo Shabeelaha Hoose. Degmada Beledweyna ee gobolka Hiiraan waxaa la diiwaan geliyay 247 xaladood iyo afar dhimasho ah, taas oo ka dhalatahay herka dhimashada (CFR) oo ah 1.6 boqolkiiba taas oo dhaafthay heerka gurmadka ah ee boqolkiiba. Tan iyo usbuuca labaad ee Febraayo, hoos u dhaca ayaa laga soo sheegahay iyadaa oo aan jiran kiisas dheeraad ah.

Degmada beledweyna waxaa ku fatahay daadad intii lagu guda jiraa roobabkii Dayrta bishii Nofembar ee sanadkii 2019, iyadoo ku barakacay inta badan shacabka magaalada. Sida laga soo xigtahay kooxda fayadhowrka iyo nadaafadda biya, 80 boqolkiiba musqulo magaalada iyo tuulooyinka ku hareeraysan ayaa dumay ama waxyeela soo gaartahay.daadadka waxay waxyeelo iyo wasaqeen u geesteen gooba laga halo biya nadiifka ah. Halwadeena ayaa aaminsan inay loo bahanyahay diyaar garoow heersaro sida loo ka hortago in markale dilaaco daacuunk inta lagu jira roobabka guga ee soo socda

Falcelinta dacuunka ee magaalad Baladweyna

Hawlaha lagu xakamaynayo faafitaanka dheeradka ee daacuunka/shuban biyoodka ayaa kor loo qaaday. Wasaaradda caafimaadka ee mamul goboladdka waxaa ka hirgalisay xarun daaweynta shubanbiyoodka (CTC). Xaafada Ceel Jaale ee magaalad baladweyna ayaa bixineeso adeegyada iyo maaraynta kiisaska. Hawlaha ayaa sidkale qeeb ka ah gooba laku baraayo sxarada islamarkan loo qaadahayo shaybaarka taaso laga tixraacahayo mugdisho si loo baaro loona xaqiijiyo kiiska.

Intaa waxaa sii dheer, kooxaha waxqabadka deg deg ah ee ka socda wasaaradda caafimaadka ee federalka, maamulada caafimaadka ee maxaliga ah, hay’aada caafimadka aduunka iyo halwadeena ayaa wali feejigan in si dhaw loola socdo xaaladda, xoojinta korjoogteynta, xaqiijinta iyo bixintadaaweynta baahsan. Kooxa caafimad iyo fayadhoorka ayaa ka shaqeynaayo isku xirka iyo kor uqaadita wacyiga bulshada ee ku saabsan nadaafadda iyo fayadhoorka gaar ahaan gooba eey aad u sameesa. Shaqaalaha caafimaadka ayaa la dardargalinaa si eey heer caalimi ah eey ugu soo tali bixiyaan, maareynta kiiska oo ay ku jiraan daaweynta hore iyo adeegyada cusub ee fuuqcelinta afka ee daryaalka guriga. Talaaboyink ayaa kordhinayo daryeelka bulshada iyo daryeelka caafimaadka ayaa lagu taageerayaa bixinta sahayda caafimaadka.

URL:

La dejiyay:

Somalia

Warbixinta Xaaladda
Helitaanka
Adam-
Howlwadeenada bina-aadamnimada ee Soomaaliya ayaa wajahaya caqabado aad uweyn gaaritaanka dadka ubaahan. Sawirka: OCHA

In dadka la gaarsiiyo gargaar ayaa weli adag

Xaalado amni dara ah oo aan la saadalinkarin ee soomaaliya ayaa waxaa abuuraysaa jawi hawlgal adeg ee hay’adaha bina-aadamnimada , taasoo curyaamineysa awoodooda gaarsiinta gargaarka dadka ubahan bina-aadamnimada iyo gargaarka. Sanadkii 2019, OCHA waxaay diiwaangelisay 151 dhacdo oo rabshado wata oo ka dhan ah howlaha gargaarka.

Dhacdooyinka ayaa isku jiro mid dabiic iyo mid weerar toos oo rabasho wato, afduub madax-furasho, dil, weerar gaadmo ah, burburin hanti, jir dil iyo xarumaha samaflka. Dhacdooyinkan rabshadaha wata ayaa sababay dimashada 12 shaqaale, dhaawaca 24 afdduub 21 xiritaanka ama xabsi ku meel gaar ah oo 18 iyo masuuliyiinta laga ceeriyay iyo  xadgudub kale duba.

Sanadkii 2020, in ka badan 10 dhacdo oo rabshado wata oo ka dhan howlaha gargaarka ayaa la diiwaangeliyay bishii Janaayo iyo Febraayo. Sadex meelood meel dalka ayaa ah mid ay adagtahay in la gaarsiiyo shaqaalaha samafalka, oo ay ku jiraan 23 degmo iyo 16 magaalo oo ay ugu yaraan ku nool yihiin 1.3 milyan oo dad ah oo ubahan ineey gargaar halaan. tilmaamayaasha loo adeegsado cabiritaanka helitaanka bina-aadamnimada waxaa ka mid ah dhaqdhaqaaqa wadooyinka ee ururada samafalka, shilaalka amni ee sameeyaan hay’adda samafalka. Deganaanshah iyo caqabado xagga mamulka ah iyo isbaarooyin carqaladeeya dhaqdhaqqa gargaarka, qiimeynta khataraha amniga iyo joogitaanka shaqlaha caalamiga ah.

Hay’adaha samafalka ayaa galay heshiiyo iyo codsiyo badan

Gaaritaanka dad ku nool gooba eey ka taliyaan kooxa hubeysan ayaa ah mid aad u adag iyadoo ay ugu wacaan tahay walaac laga qabo amniga shaqlaha mucaaradka kooxaha kale ee iska horimaadka ah waxaa la soo sheegay in diyaar garowga aan ahay kuwa aan dawliga howlaha mabda bina’aadminimo ee gooba ay ka taliyaan. Sida deeganaada Jubaland, Koonfur Galbeed, Hirshabelle iyo Galmudug. Faragalinta fulinta howlaha samafalka waa caqabadaha labaad ee ugu muhiimsan caqabadaha. Ha’yadaha, ku lug leh lahaansha masuuliyinta qandaraas bixiyaasha iyo faragelinta shaqaalaha qoritaanka.

Sanadka 2020, caqabadaha dhaqdhaqaaqa ururada, shaqaalaha ama alaabada ayaa la soo sheegahay. Saddex arrimood oo kale duwan ayaa looga hadlay NGO-yada samafalka ee Hirshabelle oo dalbaday diiwaan gelinta NGO-iyada iyo mashaariicda ay soo saareen saddec wasaaradood oo kale duwan. Bishii Janaayo 2020, Shilalka rabshadaha wataa ee geysto shaqaalaha samafalka ayaa laga soo sheeay Hirshabelle iyo Jibaland. 17 Febraayo iyo 1 maarso, hoobiyeyaal ayaa ku soo dhacahay dhismayaasha Qaramada Midoowe ee Mogadisho, taasoo hakad gelisay shaqada shaqaalaha Qaramada Midoowe iyo qandaraaaslayaashii mudo saaacado ah.

URL:

La dejiyay: